Құрылтайға үміткерлер тізімі: қандай үрдістер байқалады?
Дәулет Сахан23 тамызда өтетін алғашқы Курултай сайлауына қатысатын жеті саяси партия 550 кандидатты ұсынды. Ал жаңа бір палаталы парламентте барлығы 145 депутаттық мандат болады. Демек, бір депутаттық орынға орта есеппен 3,8 үміткерден келеді. Толығырақ Youth.kz материалында.
Кандидаттар саны бойынша ең үлкен тізімді «Әділет» партиясы ұсынды. Партияның тізіміне 186 адам енген. Одан кейін «Respublica» – 76, «Қазақстан Халық партиясы» – 72, «Ауыл» – 69, «Ақ жол» – 63, «Байтақ» – 51 және «Жалпыұлттық социал-демократиялық партия» (ОСДП) – 33 кандидатты тіркеді.
Басымдық – басқарушылар мен кәсіпкерлерде
Ең ауқымды тізімді жасаған «Әділет» партиясы құрамына бұрынғы Парламент депутаттарын, мемлекеттік қызметкерлерді, қоғам қайраткерлерін, кәсіпкерлерді, журналистерді және сарапшыларды енгізген. Тізімде Президент Әкімшілігінің бұрынғы басшысы Айбек Дәдебай, Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары Ерлан Қарин, «Қазақтелеком» компаниясының басшысы Бағдат Мусин, кәсіпкер Андрей Лаврентьев, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева, Жоғары аудиторлық палатаның бұрынғы төрайымы Наталья Годунова сияқты белгілі тұлғалар бар.
«Respublica» партиясы кәсіпкерлерге және жаңа буын менеджерлеріне басымдық берген. Партияның мәліметінше, кандидаттардың шамамен 70%-ы бұрын депутат болып сайланбаған, яғни саяси тәжірибесі жоқ жаңа есімдер.
Ал «Ауыл» партиясының тізімінде аграрлық сектор өкілдері басым. Олардың қатарында партия төрағасы Әли Бектаев, ауыл шаруашылығы саласының сарапшысы Төлеутай Рақымбеков, фермерлер, агроөнеркәсіп кәсіпорындарының басшылары мен аграрлық жоғары оқу орындарының оқытушылары бар.
«Ақ жол» партиясы кәсіпкерлерге, заңгерлерге, мәслихат депутаттарына және қоғамдық ұйымдар жетекшілеріне көбірек орын берген. Ал «Байтақ» партиясының тізімінде экологтар, инженерлер, дәрігерлер мен педагогтердің үлесі басқа партияларға қарағанда жоғары.
Танымал тұлғалар да сайлауға түсуде
Биылғы партиялық тізімдерге саясаткерлермен қатар қоғамға кеңінен танымал медиа тұлғалар, сарапшылар мен кәсіпкерлер де енді.
«Respublica» партиясының тізімінде медиа кәсіпкер, блогер Бейбіт Әлібеков, саясаттанушы Марат Шибутов, сондай-ақ «Ирина Кайратовна» шығармашылық бірлестігінің тең құрылтайшысы Азамат Марклен бар.
Ал «Қазақстанның Халық партиясы» (ҚХП/НПК) шоу-бизнес пен мәдениет өкілдерін де ұсынды. Партияның 72 кандидаттан тұратын тізіміне тележүргізуші әрі актриса Аша Матай (Ақбота Асқарбекова), Қазақстанның халық әртісі Тамара Асар, Мәжіліс депутаты Ирина Смирнова, сондай-ақ денсаулық сақтау вице-министрі қызметін атқарған Ләззат Ақтаева енді.
Жастардың үлесі 15 пайызға да жетпейді
Қазақстан заңнамасына сәйкес партиялық тізімдерде әйелдерге, жастарға және мүгедектігі бар адамдарға арналған квота қарастырылған. Алайда бұл квота үш санатқа ортақ болғандықтан, жастардың жеке үлесі басым болуы міндетті емес.
«Respublica» партиясының 76 кандидатының 11-і немесе 14,5%-ы – 35 жасқа дейінгі азаматтар. Партиядағы ең жас кандидат 27 жаста, ал кандидаттардың орташа жасы 41 жас. «Ауыл» партиясында да 25–35 жас аралығындағы жастардың үлесі – 14,5%. Партия ұсынған кандидаттардың орташа жасы – 46 жас.
Осындай көрсеткіш «Ақ жол» партиясында да сақталған. Партия мәліметінше, 25–35 жас аралығындағы кандидаттар жалпы тізімнің 14,5%-ын құрайды.
Жас кандидаттардың ішінде көзге түсетіндердің бірі – «ОСДП» атынан ұсынылған Ару Алшынбай. 2000 жылы туған үміткер Ақмола облыстық филиалы әйелдер қанатының жетекшісі және партия тізіміндегі ең жас кандидаттардың бірі.
Қорытынды
Партиялық тізімдерді талдау бірнеше маңызды үрдісті көрсетті. Біріншіден, кандидаттардың басым бөлігі мемлекеттік басқару, кәсіпкерлік және қоғамдық қызмет салаларынан шыққан. Екіншіден, аграрлық бағыттағы мамандар «Ауыл» партиясында көбірек ұсынылған болса, кәсіпкерлердің үлесі «Respublica» мен «Ақ жол» партияларында жоғары. Үшіншіден, инженерлер, IT мамандары және өндіріс саласының өкілдері өте аз кездеседі. Төртіншіден, жастар партиялық тізімдерде болғанымен, олардың үлесі әзірге шамамен 14–15% деңгейінде қалып отыр.
