Қазақстанда зейнетке қалай шығады: жастарға арналған гайд
Рая Мінап Жастар зейнетке ресми жұмыс істеген сәттен бастап дайындалады. Өйткені жұмыс беруші еңбек заңнамасы бойынша қызметкердің жалақысының 10%-ын Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударып отыруға міндеттелген. youth.kz Қазақстанның зейнетақы жүйесіне шолу жасап, жастарға пайдалы ақпаратты ұсынады.
Қазақстандықтар зейнетке қашан шығады
Мемлекеттік органдар интернет-ресурстарының бірыңғай платформасындағы ақпаратқа сәйкес, елімізде зейнетақымен қамсыздандыру Қазақстан Республикасының 2023 жылғы 20 сәуірдегі Әлеуметтік Кодексімен жүзеге асырылады.
Зейнетке шығу жасы ерлер үшін 63 жас, ал әйелдер үшін – 61 жасты құрайды.
2023 жылдан 2028 жылға дейін әйелдердің «зейнеткерлік» жасы өзгермейді және 61 жасты құрайды. Зейнеткерлік жастың ең жоғары деңгейі – 63 жас 2031 жылдан бастап іске асырылады.
Қазақстанда әйелдер қанша жасында зейнетақыға шыға алатынын есептеп көрейік:
2023 жылғы 1 қаңтардан бастап-61 жасқа толғанда;
2028 жылғы 1 қаңтардан бастап-61,5 жасқа толғанда;
2029 жылғы 1 қаңтардан бастап-62 жасқа толғанда;
2030 жылғы 1 қаңтардан бастап-62,5 жасқа толғанда;
2031 жылғы 1 қаңтардан бастап-63 жасқа толғанда
5 және одан да көп бала туған (асырап алған) және оларды сегіз жасқа дейін тәрбиелеген әйелдердің 53 жасқа толғанда жасына байланысты зейнетақы төлемдеріне құқығы бар.
Зейнетақы төлемдерінің мөлшері және оларды есептеу
Қазақстандықтардың зейнетақысы үш бөліктен тұрады:
- Базалық зейнетақы – ҚР барлық азаматтарына зейнеткерлік жасқа толған кезде есептеледі. Базалық зейнетақы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты. 2026 жылы базалық зейнетақының ең төменгі мөлшері 35 596 теңгені;
- Ортақ зейнетақы – 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін әзірленген кемінде 6 ай еңбек өтілі бар азаматтарға төленеді. Көлемі еңбек өтіліне және орташа айлық табысқа байланысты. 2026 жылы ең төменгі ынтымақты зейнетақы толық еңбек өтілі 69 049 теңгені құрайды;
- Жинақтаушы зейнетақы – азаматтардың жеке зейнетақы жинақтарынан төленеді және олар жинаған қаражат көлеміне байланысты болады. Жинақ неғұрлым көп болса, зейнетақы соғұрлым көп болады.
Міндетті зейнетақы аударымдарын енгізгенге дейін зейнетке шыққандар базалық және ортақ зейнетақыны алады. Зейнетақы мөлшері сіздің жұмыс өтіліңізге, кез келген үш жыл қатарынан орташа айлық табысыңызға және міндетті зейнетақы жинақтарының сомасына байланысты болады. Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне ауысуға байланысты әрбір жұмыс беруші жұмыскердің ай сайынғы табысының 10% мөлшерінде міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) аударуға міндетті.
БЖЗҚ-дан жинақтарды мына жағдайда ғана алуға болады:
- зейнеткерлік жасқа толған кезде;
- зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан кезде;
- егер мүгедектік мерзімсіз болып белгіленсе, бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар;
- арнайы әлеуметтік төлем тағайындаған кезде;
- басқа елге тұрақты тұруға кеткен кезде.
Жоғары зейнетақы алу үшін не істеу керек?
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры қазақстандықтарға жоғары зейнетақы алу жолдарын түсіндірді.
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры мамандары азаматтардың болашақ зейнетақы көлемін көбейту үшін бірқатар маңызды шараларды ұсынды.
Ең алдымен, салымшыларға жарналардың уақытылы және толық түсуін тұрақты бақылап отыру қажет екені айтылды. Мұны БЖЗҚ-ның жеке кабинеті немесе мобильді қосымшасы арқылы кез келген уақытта тексеруге болады.
Сонымен бірге инвестициялық басқару құралдарын пайдалану ұсынылады. Азаматтар міндетті зейнетақы жинақтарының жартысына дейін және ерікті жинақтарының толық көлемін жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға тапсыра алады. Инвестициялау стратегиясы тәуекел деңгейі мен күтілетін табысқа қарай таңдалады.
Тағы бір маңызды мүмкіндік – ерікті зейнетақы жарналарын жүйелі түрде аудару. Мұндай жарналарды тек өз атына ғана емес, отбасы мүшелеріне, соның ішінде балаларға да жасауға болады. Ерікті жарнаға арналған шот алғашқы түсім түскен сәтте автоматты түрде ашылады. Сонымен қатар жұмыс берушілер бұл тетікті қызметкерлердің әлеуметтік пакеті аясында қолдана алады. Бұл жарналар табыс ретінде есептелмейді және оларға жеке табыс салығы салынбайды.
Сондай-ақ болашақты жоспарлау үшін БЖЗҚ-ның онлайн сервистері – зейнетақы калькуляторы мен жеке жоспарлау құралдарын қолдану ұсынылады.
Мамандардың айтуынша, зейнетақы жинағы – ұзақ мерзімді қаржы құралы, оның көлемі азаматтың белсенділігіне тікелей байланысты. Жинақтарды ерте бастап, тұрақты түрде толықтыру болашақ табысты айтарлықтай арттырады.
