Діни қызметкер психиатриялық клиникаға жіберілді: құқық қорғаушылар мәлімдеме жасады
Дәулет СаханҚазақстандық діни қызметкер Иаков Воронцовтың оқиғасы соңғы айлардағы ең көп талқыланған тақырыптарының біріне айналды. Қоғам назарында оған тағылған қылмыстық айыптаулар, сонымен қатар Қазақстан Конституциясы мен елдің халықаралық міндеттемелерімен кепілдендірілген негізгі құқықтар мен бостандықтардың сақталуы тұр. Толығырақ Youth.kz материалында.
Құқық қорғаушылардың, журналистердің және қоғам қайраткерлерінің Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдаған үндеуіне сәйкес, Воронцовқа қатысты оқиғалар әділ сот төрелігі қағидаттарының сақталуына байланысты елеулі алаңдаушылық туғызды. Үндеу авторларының пікірінше, Ресейдің Украинаға қарсы соғысын сынап, Орыс православие шіркеуінің құрылымынан шыққаннан кейін діни қызметкер өз діни сенімдері мен қоғамдық ұстанымына байланысты қудалауға ұшыраған.
Істің хронологиясы шынында да ерекше көрінеді. 2026 жылдың ақпан айында Воронцов Алматы қалалық Әділет департаментіне діни бірлестікті тіркеуден бас тарту туралы шешіміне шағым түсіріп, арыз жазған. Келесі күні оның үйінде тінту жүргізіліп, кейіннен ол қамауға алынған. Бұдан кейін оған есірткі құралдарына және притон ұстауға байланысты баптар бойынша айып тағылды. Мамыр айында тергеу соты бұлтартпау шарасын өзгертіп, Воронцовты Ақтас кентіндегі мамандандырылған психиатриялық ауруханаға жіберу туралы шешім қабылдады.
Дәл осы шешім азаматтық қоғам өкілдерінің ең үлкен алаңдаушылығын туғызды. Үндеуде қылмыстық процесс аясында адамның психиатриялық мекемеге орналастырылуы оның құқықтары мен процессуалдық кепілдіктерінің сақталуына қатысты сөзсіз сұрақтар тудыратыны атап көрсетілген. Авторлар келтірген құжаттарға сәйкес, шешім қабылданған кезде түпкілікті диагноз әлі қойылмағанына ерекше назар аударылады.
Атап айту керек, біздің еліміз бірнеше рет діни сенім бостандығы мен конфессия аралық келісім қағидаттарына адалдығын мәлімдеген. Қазақстан ой, ар-ождан және дін бостандығына кепілдік беретін Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің қатысушысы болып табылады. Сонымен қатар мемлекет Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съездерін өткізу арқылы өзін конфессия аралық диалог алаңы ретінде тұрақты түрде таныстырып келеді.
Құқық қорғаушылардың үндеуінде сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті мен Еуропалық адам құқықтары сотының шешімдеріне сілтемелер келтірілген. Құжат авторларының пікірінше, Воронцовтың ұзақ уақыт қамауда ұсталуы, мәжбүрлі психиатриялық тексеруден өткізілуі және басқа да бірқатар әрекеттер адам құқықтарын қорғаудың халықаралық стандарттарына қайшы келуі мүмкін.
Бір қызығы, бұл үндеу мемлекеттік органдардың назарынан тыс қалмады. Алматы прокуратурасының 2026 жылғы 28 мамырдағы жарияланған құжатына сәйкес, «Қадір-қасиет» қоғамдық бірлестігінің директоры Анара Ибраеваның өтініші мәні бойынша қарау үшін Алматы қаласының Полиция департаментіне жолданған. Хатта үндеуде келтірілген барлық уәждерді толық тексеру және заңда белгіленген мерзімде нәтижелері туралы өтініш авторын хабардар ету қажеттігі көрсетілген.
Иаков Воронцовтың ісі кез келген заманауи мемлекет үшін өзекті болып табылатын іргелі сұрақтарды көтерді: адам құқықтарын қорғау тетіктері қаншалықты тиімді жұмыс істейді; құқық қорғау органдары қылмыстарды тергеу мен азаматтық бостандықтарды сақтау арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ете ала ма; сондай-ақ адамның бостандығын шектеуге байланысты рәсімдер қаншалықты ашық күйінде қалып отыр.
Тарих көрсеткендей, қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімі заңдардың іс жүзінде қалай қолданылатыны арқылы қалыптасады. Сондықтан Воронцов ісіне деген қоғамдық қызығушылық халықтың мәселеге немқұрайлы қарамайтынын, керісінше әділдікке ұмтылатынын көрсетті.
Түптеп келгенде, бұл істің нәтижесі Қазақстанның құқық үстемдігі мен адам қадір-қасиетін құрметтеу қағидаттарын қаншалықты дәйекті түрде жүзеге асырып отырғанының маңызды көрінісіне айналмақ. Қоғам процестің барынша ашық өтуін, барлық құқықтық кепілдіктердің қатаң сақталуын күтуге толық құқылы.
