25 қазан Қазақстан үшін неге маңызды күн: Республика күні қалай пайда болды?

25 қазанда Қазақстанда Республика күні атап өтіледі. Бұл күн 1990 жылы Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияның қабылдануымен байланысты. Құжат республиканың дербес мемлекет ретінде қалыптасуының негіздерін айқындап, тәуелсіздікке бастайтын маңызды кезеңдердің біріне айналды. Youth.kz 1990 жылғы 25 қазанда қандай оқиға болғанын, Республика күні мен Тәуелсіздік күнінің айырмашылығы неде екенін және бұл мерекенің неліктен қайта оралғанын түсіндіреді.

1990 жылғы 25 қазанда не болды?

1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны қабылдады. Ол кезде Қазақстан Кеңес Одағының құрамында болған. Сондықтан, бұл құжат республиканың бірден тәуелсіздік алғанын білдірмеді.

Декларация Қазақстанның өз құзыретіне кіретін мәселелерді дербес шешу құқығын бекітті. Құжатта республиканың аумақтық тұтастығы, өз азаматтығы, ұлттық мәдениеті мен тілін дамыту, сондай-ақ халықаралық қатынастардағы дербестігі туралы айтылды.

Сонымен қатар, декларацияда Қазақ КСР-інің Кеңес Одағынан еркін шығу құқығы көрсетілді. Сондай-ақ, республиканың басқа республикалармен ерікті түрде бірігіп, Егемен республикалар одағын құру мүмкіндігі болды.

Осылайша, декларация Қазақстанның мемлекеттік құрылымын және болашақ даму бағытын өз бетінше айқындауға ұмтылысын көрсетті. Оның ережелері кейін ел тәуелсіздігінің құқықтық негіздерінің біріне айналды.

Республика күні мен Тәуелсіздік күнінің айырмашылығы неде?

Республика күні мен Тәуелсіздік күні Қазақстан тарихындағы екі бөлек оқиғамен байланысты.

1990 жылғы 25 қазанда Қазақстан мемлекеттік егемендігін жариялады. Ол кезде Кеңес Одағы әлі тарамаған еді, ал Қазақстан оның құрамында болатын.

Ал 1991 жылғы 16 желтоқсанда Жоғарғы Кеңес «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңды қабылдады. Осы күннен бастап Қазақстан тәуелсіз мемлекет екенін ресми түрде жариялады.

Сондықтан, 25 қазан елдің дербес мемлекет ретінде қалыптасуына бастау болған маңызды қадамды білдірсе, 16 желтоқсан Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретіндегі мәртебесі заң жүзінде бекітілген күн саналады.

Қазақстанда Республика күні қашан пайда болды?

Qazaqstan tarihy мәліметінше, Республика күні алғаш рет 1995 жылы ұлттық мереке ретінде белгіленді. Оған қатысты жарлық 18 қазанда қабылданды.

2001 жылы мерекенің мәртебесі өзгертіліп, Республика күні ұлттық мерекелер қатарынан мемлекеттік мерекелер қатарына ауыстырылды.

2009 жылы бұл мерекені атап өту тоқтатылды. Заңнамаға енгізілген өзгерістерден кейін 25 қазан мерекелік демалыс күні мәртебесінен айырылды.

2022 жылы Республика күнін қайта қалпына келтіру мәселесі көтерілді. 16 шілдеде Ұлттық құрылтайдың отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күніне бұрынғы мәртебесін қайтаруды ұсынды. Оның айтуынша, бұл күн Қазақстанның мемлекеттілікке жасаған алғашқы қадамын білдіреді.

2022 жылғы 29 қыркүйекте мерекенің мәртебесін қайтаратын заңға қол қойылды. Соның нәтижесінде Республика күні ұлттық мереке ретінде қайта белгіленді. Ал 16 желтоқсанда атап өтілетін Тәуелсіздік күні мемлекеттік мереке мәртебесінде қалды.

Қазір Республика күнінің мәртебесі қандай?

Қолданыстағы «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» заңға сәйкес, 25 қазан – ұлттық мереке. Ол Қазақстанның мемлекеттілігінің қалыптасуына ықпал еткен, тарихи маңызы ерекше оқиғаға негізделген.

Ал 16 желтоқсанда атап өтілетін Тәуелсіздік күні мемлекеттік мереке болып есептеледі. Екі күн де мерекелік демалыс күндеріне жатады.

Республика күні 1990 жылы мемлекеттік егемендік туралы декларацияның қабылданғанын еске салады. Бұл оқиға 1991 жылы Қазақстанның тәуелсіздігін жариялауына дейін болды және елдің дербес мемлекет ретінде қалыптасу жолындағы маңызды кезең саналады.

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстанның саяси жүйесі мен заңнамасы бірнеше рет өзгерді. Бұл үдерістерде референдумдар, яғни мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша бүкілхалықтық дауыс беру де маңызды рөл атқарды. Олардың елдің дамуына қалай әсер еткені туралы Youth.kz бұған дейін де жазған.