Судандағы қарулы қақтығыс зорлық-зомбылықты өршітті

Суданда 2023 жылдың 15 сәуірінен 2026 жылдың сәуір айына дейін жалғасқан қарулы қақтығыс кезінде жыныстық зорлық-зомбылық өте кең таралған және қатал сипат алған құбылыс болды. Бұл есеп осы зорлықтың ауқымын, оның соғыс қимылдарымен байланысын және бейбіт халықты қорқыту құралы ретінде қалай қолданылғанын талдайды. Сонымен қатар, ол құрбандарға, олардың отбасыларына және жалпы қоғамға тигізген терең әрі ұзақ мерзімді салдарын баяндайды.

Есепте жыныстық зорлықтың негізгі үрдістері мен үлгілері қарастырылып, олардың қақтығыс барысындағы өзгерістермен байланысы түсіндіріледі. Бұл зорлық алдағы уақытта да Судандағы бейбітшілікке, қауіпсіздікке және қоғамның бірлігіне үлкен қауіп төндіруі мүмкін екені атап өтіледі.

Жазасыздық және оның салдары

Халықаралық құқықты бұзу, әсіресе жыныстық зорлық-зомбылық бойынша қылмыстардың көп жағдайда жазасыз қалуы жағдайды одан әрі ушықтырды. Жазаның болмауы қылмыстардың қайталануына және зорлықтың күшеюіне әкеледі.

Сондықтан тұрақты және шынайы бейбітшілікке қол жеткізу үшін міндетті түрде әділет пен жауапкершілік қажет. Егер құрбандардың құқықтары, дауысы және таңдауы ескерілмесе, бейбітшілік ұзаққа созылмайды және зорлық-зомбылық қайта қайталануы мүмкін.

Есептің мақсаты

Бұл есептің негізгі мақсаты – Судандағы жыныстық зорлық-зомбылық мәселесін шешуге көмектесу. Ол алдын алу шараларын күшейтуге, оқиғаларды тіркеу мен есеп беруді жақсартуға және құрбандарға бағытталған кешенді көмек жүйесін дамытуға бағытталған.

Сонымен қатар, бұл есеп халықаралық және ұлттық деңгейдегі қақтығысты тоқтату және бейбіт шешім табу процесінде осы мәселенің міндетті түрде ескерілуін қамтамасыз етуге тырысады.

Ақпарат қалай жиналды

Бұл есеп БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары кеңсесінің (OHCHR) жүргізген мониторинг жұмыстарына негізделген. Ақпарат Судан ішінде және сыртында жасалған далалық миссиялар арқылы, сондай-ақ құрбандармен, куәгерлермен және басқа да адамдармен жүргізілген сұхбаттар арқылы жиналған.

Барлық деректер «зиян келтірмеу» және «құрбанға бағытталған тәсіл» қағидаларына сәйкес өңделді. Сұхбаттар кезінде қауіпсіздік, келісім және құпиялылық ерекше ескерілді, өйткені жыныстық зорлық құрбандары ерекше осал топ болып табылады.

Жиналған ақпарат халықаралық гуманитарлық құқық пен адам құқықтары нормаларының бұзылуын анықтау үшін тексерілді. Дәлелдеу үшін «сенуге негіз бар» стандарты қолданылды, яғни сенімді ақпарат болған жағдайда оқиғалар шын болған деп есептеледі.

Деректерді қорғау және этика
Құрбандардың жеке басын қорғау мақсатында кейбір мәліметтер толық ашылмаған. Әсіресе оқиғалар аз тіркелген жерлерде географиялық және жеке деректер әдейі көрсетілмеген. Бұл қадам құрбандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жасалған.

Құқықтық негіз

2023 жылдың 15 сәуірінен бастап Суданда Судан қарулы күштері (SAF) мен Жедел қолдау күштері (RSF) арасында халықаралық емес қарулы қақтығыс жүріп жатыр. Бұл қақтығыста халықаралық гуманитарлық құқық пен халықаралық адам құқықтары заңы қатар қолданылады.

Осы құқықтарға сәйкес, жыныстық зорлық-зомбылыққа, соның ішінде зорлауға кез келген жағдайда қатаң түрде тыйым салынған. Ол адамға қарсы зорлық, азаптау және адамның қадір-қасиетін қорлайтын әрекет ретінде қарастырылады.

Жалпы алғанда, бұл есеп Судандағы қақтығыс кезінде жыныстық зорлық-зомбылықтың кең таралған, жүйелі және ауыр гуманитарлық мәселе екенін көрсетеді. Ол тек жеке адамдарға емес, бүкіл қоғамға ұзақ мерзімді зиян келтіреді. Сондықтан мұндай қылмыстарды тоқтату үшін тек соғысты аяқтау емес, сонымен қатар әділеттілік пен жауапкершілікті қамтамасыз ету өте маңызды.

Особую обеспокоенность вызывает использование сексуального насилия против представительниц определенных этнических групп. В ряде случаев преступления сопровождались расистскими оскорблениями и угрозами, что, по мнению авторов доклада, свидетельствует о целенаправленном характере подобных атак.

Похищения и сексуальное рабство

Отдельной проблемой стали массовые похищения людей. За три года ООН зафиксировала 42 случая похищений, связанных с сексуализированным насилием. Пострадали как минимум 143 человека.

Многие жертвы удерживались неделями и месяцами в условиях фактического сексуального рабства. Женщин и девочек принуждали не только к сексуальным контактам, но и к выполнению бытовой работы для вооруженных формирований.

В некоторых случаях родственникам приходилось выплачивать выкуп за освобождение пострадавших.

Последствия для здоровья

Последствия насилия выходят далеко за рамки непосредственных физических травм. В ООН сообщили о многочисленных случаях тяжелых повреждений внутренних органов, инфекций, психологических расстройств и длительных последствий для репродуктивного здоровья.

По меньшей мере 13 человек умерли после пережитого сексуального насилия. Среди погибших были женщины, мужчины и дети. Эксперты считают, что часть этих смертей можно было предотвратить при наличии своевременной медицинской и психологической помощи.

Дополнительной проблемой стало разрушение системы здравоохранения. Многие пострадавшие не могли получить медицинскую помощь в первые часы после преступления − период, критически важный для предотвращения инфекций и нежелательной беременности.

Безнаказанность остается главной проблемой

Несмотря на сотни подтвержденных случаев, до правоохранительных органов дошли лишь 48 заявлений. Причинами стали страх мести, недоверие к властям, отсутствие работающих судов и продолжающиеся боевые действия.

В ООН подчеркивают, что без привлечения виновных к ответственности добиться устойчивого мира невозможно. Авторы доклада предупреждают: сексуализированное насилие не только разрушает жизни отдельных людей, но и оставляет глубокие травмы в обществе, подрывая доверие между общинами и создавая почву для новых конфликтов.