Қазақстандық студенттердің 70%-ы психологиялық көмек үшін ЖИ-ге жүгінуде

Соңғы жылдары студенттердің психикалық денсаулығы мәселесі бүкіл әлемде де, Қазақстанда да өзекті бола түсуде. Бәсекелестік, ақпараттық шамадан тыс жүктеме және әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жастарға қосымша психологиялық қысым түсіреді. Осындай жағдайда жастар психологиялық қолдау ретінде ChatGPT сияқты құралдарды пайдалана бастады. Youth.kz мәлімдеуінше, Қазақстанда 2026 жылы жүргізілген зерттеу студенттердің не себепті цифрлық технологияларды таңдайтынын анықтауға мүмкіндік берді.

Статистика алаңдатады

Асель Иссаханова, Гүлжан Абдуллина және Нұрсұлу Белесова жүргізген зерттеу Astana IT University студенттері арасында өткізілді. Зерттеуге 328 бірінші курс студенті қатысып, қосымша 103 студентпен тереңдетілген сұхбат жүргізілді. Нәтижелер студенттердің психологиялық қызметтердің бар екенін білетінін, бірақ оларды белсенді пайдаланбайтынын көрсетті.

Зерттеу бойынша студенттердің 77,1%-ы университетте психологиялық қызметтің бар екенін біледі. Алайда олардың 62,2%-ы ешқашан жеке психологиялық кеңес алуға жүгінбеген. Бұл көрсеткіш жастардың психологиялық көмек туралы хабардар болғанымен, нақты көмек алуға асықпайтынын көрсетеді.

Психологқа жүгінбеудің бірнеше маңызды себебі анықталды. Студенттердің 84,8%-ы кеңеске жазылу рәсімі күрделі екенін айтқан. Сонымен қатар, 73%-ы жеке мәліметтердің құпия сақталуына күмәнданатынын білдірген. Ал 62,3%-ы психологтардың кәсіби құзыреттілігіне толық сенбейтінін көрсеткен. 

Зерттеудің ең маңызды нәтижелерінің бірі – студенттердің жасанды интеллектке деген көзқарасы. Психологиялық көмекке жүгінбеген студенттердің 70,1%-ы кәсіби психологтың орнына ChatGPT сияқты жасанды интеллект құралдарын пайдалануға дайын екенін мәлімдеген. Бұл көрсеткіш қазіргі жастардың цифрлық технологияларға жоғары сенім артатынын дәлелдейді.

Әлемдік үрдістер бұл ойларды дәлелдеуде 

Қазақстандағы жағдай әлемдік үрдістермен де сәйкес келеді. АҚШ-та 2025 жылы жүргізілген ұлттық зерттеу нәтижесінде 12–21 жас аралығындағы жастардың 13%-ы психологиялық немесе эмоционалдық қолдау алу үшін ЖИ чатботтарды пайдаланғаны анықталды. Олардың 93%-ы мұндай тәжірибені пайдалы деп бағалаған. Ал 2026 жылғы зерттеулер бұл көрсеткіштің одан әрі өсіп, жастардың 19,2%-ына жеткенін көрсетті. Бұл шамамен 8,2 миллион жас америкалықтың психикалық денсаулық мәселелері бойынша жасанды интеллекттен кеңес алғанын білдіреді. Олардың 91,7%-ы алынған кеңесті пайдалы деп есептеген.

Жасанды интеллекттің танымалдығын бірнеше фактормен түсіндіруге болады. Біріншіден, ChatGPT тәулік бойы қолжетімді және алдын ала жазылуды қажет етпейді. Екіншіден, пайдаланушы анонимді түрде сөйлесе алады, бұл көптеген жастар үшін маңызды артықшылық болып табылады. Үшіншіден, қазіргі Z ұрпағы цифрлық технологиялармен бірге өскендіктен, олар үшін жасанды интеллектпен қарым-қатынас жасау табиғи құбылыс болып саналады.

Дегенмен, мамандар мұндай технологиялардың шектеулері бар екенін атап көрсетеді. Ұлыбританияда жүргізілген сауалнамада психотерапевтердің шамамен үштен екісі жасанды интеллекттің психологиялық қолдау көрсету кезінде қауіпсіздігіне алаңдайтынын білдірген. Олар әсіресе қате кеңес беру, эмоционалдық тәуелділік қалыптастыру және күрделі психологиялық жағдайларды дұрыс бағаламау қаупін атап өткен.

Сонымен қатар, халықаралық зерттеулер жасанды интеллект негізіндегі психологиялық чатботтарды пайдаланатын адамдар арасында мазасыздық пен депрессия белгілерінің белгілі бір деңгейде төмендейтінін көрсеткен. Алайда зерттеушілер бұл нәтижелерді толық клиникалық терапияның баламасы ретінде қарастыруға болмайтынын, қосымша ғылыми зерттеулер қажет екенін ескертеді.

Қазақстан жағдайында мәдени факторлардың да рөлі зор. Сұхбат барысында көптеген студенттер психологиялық қиындықтар туралы ашық айтудан қысылатынын жеткізген. Әсіресе кейбір жастар психологиялық мәселелерді әлсіздік белгісі ретінде қабылдап, көмек сұраудан бас тартады. Осындай жағдайда анонимді цифрлық платформалар жастар үшін анағұрлым қолайлы баламаға айналып отыр.

Қорытынды

Жүргізілген зерттеулер қазіргі студент жастар арасында жасанды интеллекттің психологиялық қолдау құралы ретінде танымалдығы артып келе жатқанын көрсетеді. Қазақстандық студенттердің 70,1%-ының ChatGPT-ті психологқа балама ретінде қарастыруы әлемдік үрдістермен сәйкес келді. АҚШ-та да миллиондаған жастар психологиялық мәселелер бойынша AI чатботтарға жүгініп, олардың басым бөлігі мұндай тәжірибені пайдалы деп бағалауда.

Сонымен қатар, жасанды интеллект кәсіби психологтарды толық алмастыра алмайды. Ол психологиялық қолдаудың қосымша құралы ретінде тиімді болғанымен, күрделі психикалық жағдайларда маман көмегі қажет болып қала береді. Сондықтан болашақта ең тиімді модель кәсіби психологиялық қызметтер мен жасанды интеллект технологияларын үйлестіру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.