Ақын ғана емес: Мұхтар Шаханов туралы көпшілік біле бермейтін 10 дерек
Рая Мінап 2 шілдеде ақын, жазушы, қоғам қайраткері Мұхтар Шаханов 84 жыл толар еді. Ол қазақ әдебиетінде ғана емес, елдің қоғамдық-саяси өміріне де елеулі із қалдырған тұлға. Оның өлеңдері мектеп бағдарламасына енсе, азаматтық ұстанымы мен қоғамдық бастамалары Қазақстан тарихындағы маңызды оқиғалармен тығыз байланысты болды.
Желтоқсан оқиғасы туралы алғашқылардың бірі болып ашық айтты
1989 жылғы 6 маусымда КСРО халық депутаттарының I съезінде Мұхтар Шаханов мінберге шығып, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасына берілген ресми бағаны қайта қарауды талап етті.
Осыдан кейін арнайы комиссия құрылып, Желтоқсанға қатысушыларға тағылған бірқатар айыптың негізсіз екені мойындалды.
Наурыз мерекесінің қайта оралуына ықпал етті
1988 жылы Мұхтар Шаханов Қазақстан Компартиясының бірінші хатшысы Геннадий Колбинге Наурыз мерекесін қайта жаңғырту туралы хат жолдады.
Сол жылдың көктемінде Наурыз араға жетпіс жылға жуық уақыт салып, Алматыда алғаш рет ресми түрде аталып өтті.
Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін қорғады
«Тіл туралы» заң талқыланған кезде Мұхтар Шаханов қазақ тіліне мемлекеттік тіл мәртебесін беруді табанды түрде қолдады.
Кейін де тіл мәселесіне қатысты қоғамдық пікірталастарға белсенді қатысып, ұлттық болмысты сақтаудың басты кепілі – ана тілі екенін айтып жүрді.
Экология мәселесін ерте көтерді
1987 жылы оның бастамасымен Арал теңізі, Балқаш көлі және Қазақстандағы экологиялық мәселелермен айналысатын қоғамдық комитет құрылды.
Кейін «Арал-88» экспедициясы ұйымдастырылып, экологиялық апат мәселесі халықаралық деңгейде көтерілді.
Билікке пікірін ашық айтудан қорықпады
Қоғам қайраткері ретінде ол ел мүддесіне қайшы деп санаған шешімдерге бірнеше рет ашық қарсы шықты.
Соның бірі – 2009 жылы Қазақстанның ауыл шаруашылығы жерлерін Қытайға жалға беру бастамасына қарсы қоғамдық науқан болды.
Шетелде де кеңінен танылды
Мұхтар Шахановтың шығармалары ондаған тілге аударылған.
Оған Қырғыз Республикасының Халық ақыны атағы берілді. Сонымен қатар жазушы Шыңғыс Айтматовпен бірлесіп жазған «Құз басындағы аңшының зары» кітабы рухани құндылықтар туралы маңызды еңбек ретінде танылды.
Әдебиет пен саясатты қатар алып жүрді
Мұхтар Шаханов КСРО Халық депутаты, кейін тәуелсіз Қазақстан Парламентінің депутаты болды.
Ол депутаттық мінберді заң шығару жұмысына ғана емес, ұлттық тарих, мәдениет және тіл мәселелерін көтеруге пайдаланды.
Еңбек жолы жоғары мемлекеттік марапатпен бағаланды
2022 жылы Мұхтар Шахановқа «Қазақстанның Еңбек Ері» атағы берілді.
Бұл марапат оның ақындық еңбегіне ғана емес, елдің қоғамдық өміріне қосқан үлесіне де көрсетілген құрмет болды.
Оның шығармалары әрдайым пікірталас тудырды
«Шыңғыс ханның пенделік құпиясы» поэмасы тарихшылар мен оқырмандар арасында қызу талқыланды.
Жалпы, Шахановтың көптеген еңбегі тарих пен түркі дүниесінің рухани құндылықтарын жаңа қырынан пайымдауға арналды.
Соңғы күндеріне дейін белсенді азаматтық ұстанымынан айнымады
Жасы ұлғайғанына қарамастан, Мұхтар Шаханов қоғамдық талқылауларға қатысып, тіл, мәдениет және қазақтың тарихи жады мәселелері бойынша пікір білдіруді жалғастырды.
2026 жылы дүниеден өткеннен кейін жұртшылық оны қазақ поэзиясының көрнекті өкілі ғана емес, елдің қоғамдық санасына ықпал еткен аса беделді зиялылардың бірі ретінде еске алды.
