Мағжан Жұмабаевтың туған күні: жастарға жүз жыл бұрын арнаған сөздері
Дәулет СаханКей ақындардың шығармалары мектеп қабырғасында оқылған кезде толық түсінікті бола бермейді. Адам есейіп, өмірлік тәжірибе жинаған сайын олардың сөзінің салмағын тереңірек сезіне бастайды. Сондай тұлғалардың бірі – Мағжан Жұмабаев. Youth.kz ақынның 133 жылдығына орай жастарға арнаған, уақыт сынынан өткен өзекті сөздеріне шолу жасады.
Біз Мағжанды көбіне қазақ әдебиетінің классигі, Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері және «Мен жастарға сенемін» өлеңінің авторы ретінде танимыз. Алайда оның шығармаларын бүгінгі күннің көзімен қайта оқысаңыз, таңғаларлық құбылысқа куә боласыз. Ақын көтерген мәселелер мен айтқан ойлар қазіргі жастардың да өміріне тікелей қатысты.
Мағжанның ең танымал туындыларының бірі – «Мен жастарға сенемін» өлеңі. Ақын онда:
«Арыстандай айбатты,
Жолбарыстай қайратты,
Қырандай күштi қанатты,
Мен жастарға сенемiн!», – деп ел болашағын жастармен байланыстырды.
Бұл жолдар жазылған уақыттан бастап жастарға деген сенімнің белгісіне айналды. Алайда бүгінде оларды жаңа қырынан түсінуге болады. Қазіргі жас буын бұрын-соңды болмаған өзгерістер дәуірінде өмір сүріп жатыр. Технологиялардың қарқынды дамуы, жаңа мамандықтардың пайда болуы, жаһандық бәсекенің күшеюі жастарға үлкен жауапкершілік жүктеуде.
Ақын елдің болашағы ең алдымен білім мен еңбекке байланысты екенін жақсы түсінді. Оның «Жатыр» өлеңіндегі:
«Басқа жұрт аспан-көкке асып жатыр,
Кілтін өнер-білім ашып жатыр», – деген жолдары соның дәлелі.
Жүз жыл бұрын бұл өлең халықты ғылым мен білімге ұмтылуға шақырған үндеу болатын. Бүгінде де оның мағынасы өзгерген жоқ. Қазіргі таңда табысқа жетудің негізгі жолы – үздіксіз оқу, жаңа дағдыларды меңгеру және заман талабына бейімделу..
Ақын шығармашылығында ұлт тағдыры ерекше орын алады. Оның «Қазақ тілі» өлеңі халықтың рухы мен болашағы туралы шығарма деуге болады.
«Күш кеміді, айбынды ту құлады,
Кеше батыр – бүгін қорқақ, бұғады.
Ерікке ұмтылған ұшқыр жаны кісендеулі,
Қанатты қыран құсым торға қамалды».
Бұл жолдарда тарихи кезеңнің ауыр көрінісі бейнеленген. Дегенмен олардың мағынасы бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Өйткені жаһандану дәуірінде ұлттық болмысты, мәдениетті және ана тілін сақтау мәселесі әлі күнге дейін маңызды болып отыр.
Сол өлеңдегі ақынның ана тіліне деген сүйіспеншілігі ерекше әсер қалдырады:
«Жарық көрмей жатсаң да ұзақ, кен тілім,
Таза, терең, өткір, күшті, кең тілім».
Бұл қазақ тіліне арналған ең әсерлі әрі шынайы мадақтардың бірі. Арада ғасыр өтсе де, бұл сөздердің құндылығы мен қуаты кеміген жоқ.
Мағжан шығармаларында туған жерге деген сүйіспеншілік те ерекше орын алады. Оның «Сағындым» өлеңіндегі:
«Не көрсем де алаш үшін көргенім,
Маған атақ ұлтым үшін өлгенім», – деген жолдар ақынның ұлт тағдырына адалдығын көрсетеді.
Бұл жерде Мағжан үшін елге қызмет ету өмірлік мұрат екені байқалады. Ол өз халқының болашағын жеке басының тағдырынан жоғары қойды. Оның шығармаларынан шынайы отансүйгіштік пен азаматтық жауапкершілік анық сезіледі.
Мағжан тек лирик ақын немесе ағартушы ғана емес, терең ойшыл болды. Ол өз дәуірінің қиындықтарын көріп, қоғамның мәселелеріне алаңдады. Соған қарамастан, ешқашан үмітін үзген жоқ. Оның шығармаларынан болашаққа деген сенім анық байқалады.
«Пайғамбар» өлеңіндегі:
«Қап-қара түн. Қайғылы ауыр жер жүзі.
Қап-қара түн. Қайғыдан қан жұтар жұлдыз», – деген жолдар адамзаттың рухани күйзелісін суреттейді. Алайда бұл өлеңнің өзегінде де қараңғылықты жеңетін жарыққа деген сенім жатыр.
Ал «Батыр Баян» поэмасы бүгінгі оқырман үшін де маңызды сұрақ қояды: адам жеке бақыты мен қоғам алдындағы жауапкершіліктің арасында таңдау жасауға мәжбүр болғанда қай жолды таңдауы керек? Бұл мәселе арада қанша уақыт өтсе де өз маңызын жоғалтпауда.
Қорытындылай келе, Мағжан Жұмабаевтың шығармаларын қайта оқыған сайын оның заманы біз ойлағандай алыс емес екенін түсінесің. Ол білім туралы жазды, тіл тағдырына алаңдады, жастарға сенім артты. Бір қызығы, осы мәселелердің барлығы қазіргі қоғам үшін де өзекті болып қала берді.
Мағжанды тек мектеп бағдарламасының ақыны ретінде қабылдау жеткіліксіз. Оның шығармалары – өткен мен бүгінді жалғайтын рухани көпір. Ақын жүз жылдан астам уақыт бұрын өмір сүрсе де, оның сөздері қазіргі жастардың жүрегіне жол тауып, болашақ туралы ойлануға жетелейді.
