Адам құқығын қорғайтын қандай халықаралық ұйымдар бар?
Рая Мінап Адам құқықтарын қорғау – халықаралық қауымдастықтың басты міндеттерінің бірі. Осы бағытта әлемнің түрлі өңірінде жұмыс істейтін халықаралық ұйымдар адам құқықтарының сақталуын бақылап, заң үстемдігін нығайтуға, демократиялық институттарды дамытуға және азаматтық қоғамды қолдауға ықпал етеді. Олардың бір бөлігі адам құқықтарының бұзылуына мониторинг жүргізсе, енді бірі сайлауларды бақылайды, құқық қорғаушыларға қолдау көрсетеді немесе мемлекеттерге халықаралық міндеттемелерді орындау бойынша ұсынымдар береді.
Amnesty International
1961 жылы құрылған Amnesty International – әлемдегі ең танымал тәуелсіз құқық қорғау ұйымдарының бірі. Ұйымның штаб-пәтері Ұлыбританияның Лондон қаласында орналасқан.
Amnesty International әлемнің 150-ден астам елінде адам құқықтарының бұзылуын зерттеп, арнайы баяндамалар жариялайды, халықаралық науқандар ұйымдастырады және үкіметтерді адам құқықтарын сақтауға шақырады. Ұйымның негізгі назарында сөз бостандығы, азаптауға қарсы күрес, өлім жазасын жою, ар-ождан тұтқындарын қорғау, босқындардың құқықтары және кемсітушілікпен күрес мәселелері бар.
Норвегиялық Хельсинки комитеті
1977 жылы құрылған норвегиялық Хельсинки комитеті ұйымының бас кеңсесі Норвегияның Осло қаласында орналасқан.
Ұйым Еуропа, Кавказ және Орталық Азия елдерінде адам құқықтарының сақталуын бақылап, құқық қорғаушыларға, журналистерге және азаматтық қоғам ұйымдарына қолдау көрсетеді. Сонымен қатар сайлауларды бақылауға қатысып, демократиялық реформалар мен заң үстемдігін нығайтуға бағытталған жобаларды жүзеге асырады.
Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ)
ЕҚЫҰ – қауіпсіздік, демократия және адам құқықтары саласында жұмыс істейтін ең ірі өңірлік ұйымдардың бірі. Оның штаб-пәтері Австрияның Вена қаласында орналасқан.
Ұйым қақтығыстардың алдын алу, сайлауларды бақылау, бұқаралық ақпарат құралдарының еркіндігін қорғау, ұлттық азшылықтардың құқықтарын сақтау және заң үстемдігін нығайту бағытында жұмыс жүргізеді. Бүгінде ЕҚЫҰ Еуропа, Орталық Азия және Солтүстік Америка елдері арасындағы қауіпсіздік мәселелерін талқылайтын маңызды халықаралық алаңдардың бірі саналады.
ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы (ДИАҚБ)
ДИАҚБ (ODIHR) – ЕҚЫҰ құрамындағы демократия мен адам құқықтарына жауап беретін негізгі институт. Оның штаб-пәтері Польшаның Варшава қаласында орналасқан.
Бюро халықаралық сайлауларды бақылап, сайлау заңнамасына сараптама жүргізеді, адам құқықтары саласындағы міндеттемелердің орындалуын бағалайды және мемлекеттерге құқықтық реформалар бойынша ұсынымдар береді. Сондай-ақ кемсітушілікпен күрес, сот тәуелсіздігі және құқық үстемдігін қамтамасыз ету бағытында жұмыс атқарады.
Civil Rights Defenders
Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан Civil Rights Defenders ұйымы әлемнің түрлі елдеріндегі құқық қорғаушыларды қолдаумен айналысады.
Ұйым құқық қорғаушыларға гранттар бөліп, қауіпсіздік бойынша оқыту жүргізеді, цифрлық қорғаныс құралдарын ұсынады және халықаралық деңгейде олардың мүдделерін қорғайды. Сонымен қатар сөз бостандығын, демократиялық құндылықтарды және азаматтық қоғамның дамуын қолдайтын жобаларды жүзеге асырады.
National Endowment for Democracy (NED)
National Endowment for Democracy (NED) – 1983 жылы құрылған америкалық коммерциялық емес қор. Ұйымның штаб-пәтері АҚШ-тың Вашингтон қаласында орналасқан.
NED түрлі елдердегі демократиялық институттарды, тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарын және азаматтық қоғам ұйымдарын қаржылай қолдайды. Қор демократиялық басқаруды дамытуға, сайлау процестерінің ашықтығын қамтамасыз етуге және адам құқықтарын қорғауға бағытталған жобаларға гранттар бөледі.
Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ)
Біріккен Ұлттар Ұйымы – адам құқықтарын қорғау саласындағы ең ірі халықаралық ұйым. Оның негізгі штаб-пәтері АҚШ-тың Нью-Йорк қаласында орналасқан.
БҰҰ халықаралық құқық нормаларын әзірлеп, мемлекеттердің адам құқықтары жөніндегі халықаралық міндеттемелерінің орындалуын бақылайды. Бұл бағыттағы жұмысты Адам құқықтары жөніндегі кеңес, Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссар басқармасы (OHCHR) және басқа да құрылымдар жүзеге асырады. Сонымен қатар ұйым гуманитарлық көмек көрсету, бейбітшілікті сақтау және тұрақты дамуды қамтамасыз ету мәселелерімен айналысады.
