Жастар саясаттан гөрі тұрмыстық мәселелерге алаңдайды
Рая Мінап CIRCLE Team жүргізген зерттеу жастарды ең алдымен қымбатшылық, баспананың қолжетімділігі және жұмыс табу мен мансап құру мүмкіндіктері алаңдататынын көрсетті. Ал саяси ұрандар мен идеологиялық пікірталастар олар үшін басты мәселе емес. Youth.kz зерттеумен танысып, оның негізгі тұжырымдарын ұсынады.
Жастар саясатқа қызықпай ма?
АҚШ-та 2026 жылғы 26 қаңтар мен 12 ақпан аралығында жүргізілген зерттеуге 14-29 жас аралығындағы 5,5 мыңнан астам жас қатысты. Зерттеу нәтижесі жастар саясатқа қызықпайды деген кең таралған пікірдің шындыққа жанаспайтынын көрсетті.
Сауалнамаға қатысқандардың 89%-ы сайлауға қатысуға дайын екенін айтқан. Ал 88%-ы қоғамдағы маңызды мәселелерді достары және жақындарымен талқылайды. Сонымен қатар, 78%-ы маңызды бастамаларды қолдайтын петицияларға қол қоюға дайын. Жастардың жартысынан көбі қоғамдық науқандар мен еріктілер жобаларына қатысуға да қызығушылық танытқан.
Сонымен бірге, жастардың көбі өздерінің азаматтық ұстанымын дәстүрлі саяси партиялармен байланыстырмайды. Зерттеушілердің айтуынша, Z буыны өкілдерінің жартысына жуығы өзін ірі саяси күштердің ешқайсысымен байланыстырмайды.
Ұраннан гөрі күнделікті мәселелер маңызды
Зерттеу жастар үшін ең маңыздысы саясаттың өзі емес, күнделікті өмірге қатысты мәселелер екенін көрсетті.
Сауалнамаға қатысушылардың 65%-ы ең өзекті мәселе ретінде қымбатшылық пен инфляцияны атаған. Одан кейін денсаулық сақтау шығындары мен баспананың қолжетімділігі тұр.
Жастар саяси шешімдерді өз өміріне қалай әсер ететініне қарай бағалайды. Олар үшін жұмыс табу мүмкіндігі, лайықты жалақы, тұрғын үйді жалдау құны және өмір сүру сапасының жақсаруы маңызды.
Зерттеу авторларының айтуынша, Z буыны билік қабылдайтын шешімдердің өздерінің күнделікті мәселелерін шешуге нақты ықпал еткенін қалайды. Яғни, азық-түлік бағасы, баспана жалдау құны, жалақы деңгейі мен жұмысқа орналасу мүмкіндігі сияқты мәселелерге басымдық береді.
Неліктен жастардың бәрі бірдей сайлауға қатыса бермейді?
Жастар саясатқа қызыққанымен, олардың сайлауға қатысуына кедергі болатын бірнеше себеп бар.
Ең басты мәселенің бірі – ақпараттың жеткіліксіздігі. Сауалнамаға қатысқандардың 28%-ы кандидаттар туралы мәліметтің аз екенін айтқан. Ал әрбір бесінші жас дауысқа қойылған мәселелердің мәнін толық түсінбейтінін жеткізген.
Зерттеу авторларының айтуынша, мәселе жастардың саясатқа қызықпауында емес. Керісінше, олар қоғамдағы негізгі мәселелерді жақсы түсінеді. Бірақ қай кандидаттың немесе қандай саяси шешімнің сол мәселелерді шеше алатынын ажырату әрдайым оңай бола бермейді.
Сенім дағдарысы
Зерттеу мемлекеттік институттар мен саяси жүйеге деген сенімнің де төмендеп бара жатқанын көрсетті.
Жастардың небәрі 56%-ы ғана өз дауысы елдегі жағдайға әсер ете алады деп есептейді. Қалғандары сайлаудың нәтижесіне ықпал ететініне күмәнданады немесе мүлде сенбейді. Дегенмен қызықты бір жайт бар: өз дауысының маңызына күмәнмен қарайтын жастардың өзі сайлауға қатысуды жөн көреді.
Сондай-ақ сауалнамаға қатысқандардың тек 35%-ы ғана өзге саяси көзқарастағы адамдар да елінің болашағын ойлайды деп санайды. Бұл қоғамдағы пікір қайшылығы мен өзара сенімсіздіктің күшейіп келе жатқанын көрсетеді.
Жастардың саясатқа қызығушылығын қалай арттыруға болады?
Зерттеу авторлары жастардың азаматтық белсенділігін арттыру үшін оларды тек сайлауға шақыру жеткіліксіз деп есептейді.
Олардың пікірінше, жастарды алаңдататын нақты мәселелер туралы көбірек айту қажет. Атап айтқанда, экономика, қымбатшылық, қолжетімді баспана және мансаптық мүмкіндік сияқты тақырыптар басты назарда болуы тиіс. Сонымен қатар жастар өз пікірін еркін білдіріп, мәселелерді талқылап, шешім ұсына алатын ашық әрі тәуелсіз қоғамдық алаңдардың болғаны маңызды.
Зерттеудің басты қорытындысы – Z буыны қоғамдық өмірге қызығушылығын жоғалтқан жоқ. Керісінше, жастар өз елінің дамуына үлес қосуға дайын. Бірақ олар саясаткерлерден ашықтықты, түсінікті шешімдерді және халықтың күнделікті мәселелеріне көбірек көңіл бөлуді күтеді. Егер бұл үміт ақталмаса, мемлекеттер алдағы онжылдықтарда әлемнің саяси бағытын айқындайтын буынның сенімінен айырылып қалуы мүмкін.
