Азық-түлік қоқысқа кетпей, жеңілдікпен сатылады: Қазақстанда FoodSave моделі пайда болды

Қазақстанда азық-түлік қалдығын азайтуға бағытталған сервистер пайда болып жатыр. Солардың бірі – FoodSave. Жоба кафе, мейрамхана, наубайхана мен дүкендерде сатылмай қалған, бірақ тұтынуға жарамды өнімдерді жеңілдікпен сатуға мүмкіндік береді. FoodSave-тың ресми сайтында сервис арқылы тағамды 30-70 пайызға дейін жеңілдікпен сатып алуға болатыны көрсетілген. 

FoodSave қалай жұмыс істейді?

Платформада кәсіпорындар күн соңында сатылмай қалған өнімдерден «surprise box» қалыптастырып, оны төмендетілген бағамен ұсынады. Тұтынушы каталогтан өзіне жақын жердегі боксты таңдап, онлайн төлеп, белгіленген уақытта мекемеден алып кетеді. FoodSave мұндай бокстарға нан-тоқаш, дайын тағам, салат, пицца, десерт, сусын және дүкендегі өнімдер кіруі мүмкін екенін жазады.

Компанияның мәліметінше, платформада қазір 30-дан астам мекеме бар. Бизнес үшін комиссия тек сатылған боксқа есептеледі және 15 пайызды құрайды. Абоненттік төлем мен орналастыру ақысы жоқ деп көрсетілген.

FoodSave өнімдердің жарамдылық мерзімі өтіп кеткен тағам емес екенін атап көрсетеді. Компанияның мәліметінше, сервиске тек сапалы әрі жарамдылық мерзімі сақталған, бірақ уақытында сатылмай қалған өнімдер шығарылады.

Неліктен бұл мәселе маңызды?

Қазақстанда коммуналдық қалдық көлемі өсіп келеді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы елде 4,1 млн тонна коммуналдық қалдық жиналған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 7,7 пайызға көп: 

Алайда, бұл көрсеткіштің барлығын азық-түлік қалдығы деп атауға болмайды. Ұлттық статистика бюросы бұл деректі жалпы коммуналдық қалдық көлемі ретінде береді. Сондықтан, Қазақстанда нақты қанша тонна тамақ қоқысқа кететінін осы көрсеткіш арқылы есептеу дұрыс емес.

Сонымен қатар, азық-түлік қалдықтарын жеке бағыт ретінде өңдеуге арналған жобалар да бар. Мысалы, Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, «Food Waste» ЖШС жылына 36,5 мың тонна азық-түлік қалдығын органикалық тыңайтқыштар мен ұн өндіруге бағыттайтын жобаны қарастырып жатыр.

Бұл Қазақстанда азық-түлік қалдығын азайту мәселесі тек экологиялық бастама емес, сонымен қатар экономикалық бағытқа да айналып келе жатқанын көрсетеді.

FoodSave бизнеске не береді?

FoodSave өз моделін кәсіпкерлер үшін сатылмай қалған өнімнен қосымша табыс табу мүмкіндігі ретінде ұсынады. Компанияның мәліметінше, бұрын есептен шығарылатын тағамды жеңілдікпен сатып, кәсіпкер оның бір бөлігін қайтадан айналымға енгізе алады.

Мұнда қарапайым экономикалық логика бар. Өнімді толық бағамен сату мүмкіндігі болмаған жағдайда оны арзандатып сату нөлдік табыстан тиімді.

Тұтынушы үшін де пайдасы бар. Мысалы, FoodSave сайтында кейбір өнімдер 30-70 пайызға дейін арзандатылып ұсынылатыны көрсетілген.

Яғни, бір модельдің ішінде үш мүдде түйіседі. Бизнес – сатылмай қалған өнімнен табыс алады. Тұтынушы – тағамды төмен бағамен сатып алады. Экология – жарамды тағамның бір бөлігі қалдыққа айналмайды.

Жобаның тиімділігін қалай өлшеуге болады?

FoodSave-тың өзі 30-дан астам мекеменің платформаға қосылғанын көрсетеді. Алайда, бұл көрсеткіш жобаның нақты экологиялық әсерін толық көрсетпейді.

Мысалы, ең маңызды сұрақ – FoodSave арқылы қанша килограмм немесе тонна азық-түлік қоқысқа кетпей қалды?

Екінші маңызды көрсеткіш – платформаның тұрақты қолданушылары мен қайта тапсырыс беретін клиенттер саны.

Үшіншісі – серіктес кәсіпорындардың қаншасы бұрын тағамды есептен шығаратын болса, қазір оның бір бөлігін FoodSave арқылы сатып отыр.

Осындай деректер ғана жобаның тек коммерциялық сервис емес, азық-түлік қалдығын азайтатын нақты құрал екенін бағалауға мүмкіндік береді.

Қазақстанда мұндай модельдің болашағы бар ма?

FoodSave мысалынан Қазақстанда азық-түлік қалдығын азайтудың нарықтық моделі қалыптасуы мүмкін екенін көруге болады. Бұл жерде адамдарға тек «табиғатты қорғаңыз» деп үндеу жасалмайды. Оның орнына тұтынушыға арзан өнім ұсынылады, ал бизнеске бұрынғы шығынның бір бөлігін қайтару мүмкіндігі беріледі.

Бірақ, мұндай модельдің ауқымын кеңейту үшін бірнеше мәселе шешілуі керек. Оның ішінде азық-түлік қауіпсіздігі, өнімді сақтау шарттары, жарамдылық мерзімін бақылау және платформаның өңірлерге таралуы бар.

FoodSave-тың өзі сервиске тек жарамды әрі қауіпсіз тағамдар шығарылатынын мәлімдейді. Негізгі формат әзірге – алдын ала онлайн төлем жасап, тағамды мекемеден алып кету.

FoodSave – үлкен мәселенің бір бөлігі

FoodSave Қазақстандағы азық-түлік қалдығы мәселесін толық шеше алмайды. Өйткені, тағамның бір бөлігі үй шаруашылықтарында, өндірісте, қоймаларда және тасымалдау кезінде де қалдыққа айналады.

Сондықтан, ұзақ мерзімді нәтиже бір ғана платформаның жұмысына емес, азық-түлік қалдығын басқарудың тұтас жүйесіне байланысты.

Қазақстанның Ұлттық статистика бюросы 2025 жылы елде 4,1 млн тонна коммуналдық қалдық жиналғанын көрсетеді. Оның ішінде азық-түліктің нақты үлесі бөлек көрсетілмеген. Сондықтан, FoodSave секілді жобаларды бағалағанда ең маңыздысы – жарнамалық көрсеткіштер емес, нақты қанша тағамның қоқысқа кетуіне жол берілмегені.

Егер компания бұл деректерді тұрақты түрде жариялап отырса, оның экологиялық әсерін де нақты бағалауға мүмкіндік туады.

Қазірдің өзінде FoodSave-тың моделі қызықты бір тенденцияны көрсетіп отыр. Қалдықты азайту тек экологиялық міндет емес, бизнес үшін табыс көзіне де айналуы мүмкін.

Ал бұл модель Қазақстанда қаншалықты кең тарайтыны тұтынушылардың сұранысына, бизнеске беретін экономикалық пайдасына және жобаның нақты экологиялық нәтижелеріне байланысты болады.