Қазақстандағы NEET жастары: жұмыссыздық статистикасы

NEET жастары – жұмыс істемейтін, білім алмайтын және кәсіби даярлықтан өтпейтін жастар тобы. Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанда мұндай жастардың саны 321 мыңнан асты, деп хабарлайды Youth.kz.

NEET деген кімдер?

NEET аббревиатурасы ағылшын тіліндегі Not in Employment, Education or Training тіркесінен шыққан. Яғни, бұл – жұмысы жоқ, білім алмайтын және кәсіби даярлықтан өтпейтін адам.

NEET санатына міндетті түрде өз еркінен тыс жұмыссыз жүрген адамдар ғана кірмейді. Бұл топқа жұмыс іздемейтін азаматтар да жатады.

Қазақстанда жастар санатына 15 пен 34 жас аралығындағы азаматтар кіреді. 2026 жылдың бірінші тоқсанында олардың ішінде:

• 111,3 мың адам жұмыссыз болды;
• 210 мың экономикалық белсенді емес әрі білім алмайтын жастар тіркелді.

Жалпы алғанда, олардың саны шамамен 321,3 мың адамды құрады.

Барлық NEET жастары жұмыссыз емес

Экономикалық белсенді болмаудың ең кең таралған себебі – үй шаруасымен айналысу. Осы себеппен еңбек нарығынан тыс қалған жастар саны 75 мыңға жуық. Олардың басым бөлігі – әйелдер.

Тағы 44,6 мың адам денсаулық жағдайына байланысты жұмыс істемейді.

Ал шамамен 90 мың адам басқа себептерді көрсеткен, алайда статистикада бұл себептер нақты ашып көрсетілмеген.

Осылайша, NEET санатындағы жастардың едәуір бөлігі дәстүрлі түсініктегі жұмыссыздарға жатпайды.

Жастар жұмыссыздығы қай өңірлерде жоғары?

Қазақстандағы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 3 пайызды құрайды. Оның ішінде:

• ерлер арасында – 2,4%;
• әйелдер арасында – 3,6%.

Жастар жұмыссыздығының ең жоғары деңгейі мына өңірлерде тіркелген:

• Солтүстік Қазақстан облысы – 4,7%;
• Батыс Қазақстан облысы – 3,8%;
• Астана – 3,8%;
• Алматы – 3,8%.

Жастардың жұмыс таба алмауының негізгі себептерінің бірі – еңбек тәжірибесінің болмауы.

9 мыңнан астам адам оқу орнын тәмамдағаннан кейін жұмыссыз қалған. Көптеген жұмыс берушілер әлі де бастапқы деңгейдегі қызметтер іздегенде өзіне тәжірибелі мамандарды қабылдауға тырысады.

Әртүрлі жастағы 106 мыңнан астам жұмыссыз қазақстандық өздеріне лайықты жұмыс таба алмай жүргендерін айтқан.

Ұзақмерзімді жұмыссыздық мәселесі

16–24 жас аралығындағы жастардың ішінде 1,5 мыңнан астам адам бір жылдан астам уақыт бойы жұмыс іздеп жүр.

29-34 жас аралығындағы топта мұндай азаматтардың саны 4,5 мыңнан асады.

Жұмыссыз жастардың шамамен үштен екісі қалалық жерлерде тұрады.

Статистика бойынша:

• 71,6 мың адам қалада тұрады;
• 39,7 мың адам ауылдық жерде тұрады.

Көптеген жастар білім алу және жұмыс табу мақсатында ірі қалаларға қоныс аударады. Алайда олардың бәріне бірдей еңбек нарығында өз орнын тез табуға мүмкіндік бола бермейді.

Білімнің ықпалы

Деректер білім деңгейі мен жұмысқа орналасу мүмкіндігі арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді.

Жұмыссыздық деңгейі ең жоғары жастар төмен білім деңгейіне ие топтар арасында байқалады:

• бастауыш білімі бар жастар – 26,3%;
• негізгі орта білімі бар жастар – 10,5%;
• жалпы орта білімі бар жастар – 12,9%.

Ал жоғары оқу орындарын бітірген түлектер арасында жұмыссыздық деңгейі небәрі 3,5 пайызды құрайды.

Еңбек тәжірибесі жоқ азаматтар

Еңбекке қабілетті жастағы шамамен 346 мың адам үш жылдан астам уақыт бойы жұмыс істемейді немесе өмірінде мүлде жұмыс істемеген. Олардың ішінде 296 мыңға жуық адамның ешқандай еңбек тәжірибесі жоқ.

Кейбір өңірлерде жағдай жақсарып келеді

Сонымен қатар, кейбір өңірлерде жағдай біртіндеп жақсарып келеді. Мысалы, Алматы қаласында 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша NEET санатындағы жастар саны 33,9 мың адамға дейін азайған.

Қала әкімдігінің баспасөз қызметінің мәліметінше, бұл көрсеткіштің төмендеуі жастарды жұмыспен қамту, оқыту және мансаптық қолдау бағдарламаларының дамуына байланысты болып отыр.