ҰБТ-ға бір күн қалғанда қорқынышты қалай жеңу керек?
Рая МінапМектепті енді бітірген әр түлек үшін таңдаған мамандығына грантқа түсу өмірдің басты сынағы іспетті. Сондықтан ҰБТ алдында шамадан тыс қобалжу, қорқу қалыпты құбылыс. Youth.kz ҰБТ алдындағы қорқынышты қалай жеңу керектігін зерделеп көрді.
Емтихан жағдайына алдын ала бейімделу керек
Стэнфорд университеті мамандарының пікірінше, емтихан алдындағы мазасыздықты азайтудың ең тиімді тәсілдерінің бірі – миға емтихан жағдайын алдын ала үйрету, яғни оны таныс ортаға айналдыру. Зерттеу жүргізген ғалымдар оқушы неғұрлым жиі емтиханға ұқсас жағдайға дайындалса, соғұрлым нақты тест кезінде мазасыздық деңгейі төмен болатынын анықтаған.
Осыған байланысты мынадай ұсыныстар беріледі:
- тест тапсырмаларын уақытты есептеп (таймермен) орындау;
- тыныш, алаңдатпайтын ортада оқу;
- телефон мен басқа назар бөлетін заттарды алып қою;
- емтихан болатын уақыт таяғанда жаттығу жасау;
- үзілістерді көбейтпей, тапсырманы нақты емтихан сияқты орындау.
Мұндай тәсілдер миға емтиханды стресс емес, үйреншікті процесс ретінде қабылдауға көмектеседі.
Сондай-ақ, мамандар емтихан алдында түнгі оқуды әдетке айналдырмау қажет екенін ескертеді. Олардың айтуынша, ақпаратты ұзақ мерзімге есте сақтауда қысқа әрі тұрақты оқу режимі әлдеқайда тиімді.
Ұйқының жеткілікті болуы да маңызды фактор ретінде аталады. Себебі ұйқы кезінде ми ақпаратты өңдеп, бекітеді. Ұйқының жетіспеуі керісінше, есте сақтау қабілетіне кері әсер етуі мүмкін.
Осыған байланысты мамандар тұрақты ұйқы режимін сақтауды, кофе мен энергетикпен ұйқыны алмастырмауды және емтихан алдындағы түнгі дайындықтан бас тартуды ұсынады.
Сонымен қатар, сарапшылар емтихан басталарға 30-60 минут қалғанда жеңіл тапсырма орындау немесе таныс тақырыпты қысқаша қайталау назарды шоғырландыруға көмектесетінін айтады.
Сонымен қатар тыныс алуды реттеу де маңызды әдіс ретінде көрсетіледі. Терең әрі баяу тыныс алу жүйкені тыныштандырып, мазасыздық деңгейін төмендетеді.
ҰБТ-ға бір күн қалғанда не істеу керек-психолог кеңесі
Психолог Әсел Рскелдиеваның айтуынша, ҰБТ алдында түлектерде көбіне қорқыныш пен ашу эмоциялары қатар байқалады. Қорқыныш емтиханнан өте алмау, уақытында үлгермеу немесе белгісіздік сияқты ойлардан туындайды, ал ашу көбіне өзіне немесе айналасына бағытталады.
«Қорқыныш – адамның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін эмоция. Ал агрессия – сол қауіпке жауап ретінде пайда болатын қорғаныс түрі. Егер бұл эмоциялар шамадан тыс күшейсе, адамның ойлау қабілеті тежеліп, дұрыс шешім қабылдау қиындайды», – дейді маман.
Психологтың айтуынша, мазасыздықты азайтудың ең тиімді жолдарының бірі – алдын ала нақты жоспар құру.
«Егер грантқа түсе алмасам не істеймін, балл жетпей қалса қандай жол бар» деген сұрақтарға алдын ала жауап дайындау қажет, себебі белгісіздік қорқынышты күшейтеді. Сондай-ақ, 17-18 жастағы жасөспірімге қолдау керек, ол бұл кезеңді жалғыз өткермеуі тиіс», – дейді Рскелдиева.
Маманның айтуынша, баланың сенімін арттыру үшін оның бұрынғы жетістіктерін еске салу керек. Өткен жетістіктеріне сүйенген бала өзіне сенеді, ал тек сәтсіздіктерді ойлаған бала өзін іштей төмендетіп жібереді.
Сонымен қатар ол емтиханнан кейінгі өмірді елестетудің маңызды екенін де ескертті.
«ҰБТ-дан қажетті балл алып, қалаған университетіме түсемін. Ол жерде студенттік өмір басталып, жаңа орта қалыптасады деп қиялдау керек. Мұндай қиялдау мотивацияны күшейтіп, миға нақты мақсат береді. Адам миына нақты бейне мен мақсат берілген кезде белгісіздік азайып, әрекет айқындала түседі», – дейді ол.
Маман бір мезетте алған көп ақпарат қысқа мерзімді жадта қалып, тез ұмытылатынын ескертеді. Сондықтан тест материалды кезең-кезеңімен меңгеріп, қайталау мен тест арқылы бекітуді ұсынады.
Психолог емтиханға бір күн қалғанда демалған жөн дейді.
«Ұйқыны қандырып, бойды еркін ұстап, босаңсу керек. Маңызды тестілеу алдында ми демалуы қажет. Әйтпесе, ҰБТ алдында алған көп ақпарат миға жүк болып, ертеңіне емтихан кезінде қарапайым сұрақтардың жауабын ұмытып қалуыңыз мүмкін екен», – дейді психолог.
