Фатима Баймаханова: «Жастардың тіпті шағын идеяларының өзі ауқымды үдерістерге ықпал ете алады»
Ринат ВалиуллинСоңғы жылдары шешім қабылдау үдерістеріне жастардың қатысуы басты үрдістердің біріне айналды. Қазақстанда бұл бағыттағы жұмыс, соның ішінде, Еуропалық Одақтың Қазақстандағы Өкілдігі жанындағы Youth Sounding Board арқылы жүзеге асырылып келеді. Youth.kz порталына берген сұхбатында кеңес мүшесі Фатима Баймаханова бұл алаңның қалай жұмыс істейтінін және оның қандай мүмкіндіктер ұсынатынын айтып берді.
– Неліктен Youth Sounding Board-қа өтініш беруді ұйғардыңыз?
– Youth Sounding Board (YSB) – бұл Еуропалық Одақтың Қазақстандағы Өкілдігі жанындағы Жастар консультативтік кеңесі. Екі жылдық мандат аясында қатысушылар жастардың көзқарасын білдіріп, саясатты талқылауға қатысады және орнықты даму, цифрлық трансформация, адам құқықтары мен демократиялық басқару мәселелері бойынша ұсынымдар әзірлейді.
Мені тек мәселелер туралы айту емес, осы бағыттар бойынша нақты ұсынымдар қалыптастыру үдерісіне қатысу мүмкіндігі қызықтырды.
– Бұл форматтағы қатысу сіз үшін нені білдіреді?
– Бұл – жауапкершілік. YSB құрамында болу тек өз пікіріңді білдіру ғана емес, сонымен қатар кең ауқымды жастар қауымының үнін естуге ұмтылу деген сөз. Бұдан бөлек, бұл – білім беру үдерісі: халықаралық деңгейде шешім қабылдау тетіктерінің қалай жұмыс істейтінін түсіну және жастар идеяларының нақты ұсынымдарға қалай айналатынын көру мүмкіндігі.
– Борд ішіндегі жұмыстарыңыз қалай өтеді?
– Біз 2025 жылдың тамыз айынан бері жұмыс істеп келеміз. Шамамен екі аптада бір рет онлайн-кездесулер өткіземіз, онда басым бағыттарды талқылап, ұсынымдар әзірлейміз.
Ұлттық деңгейдегі кездесулерден бөлек, Орталық Азияның басқа елдеріндегі жастар кеңестерімен өңірлік өзара іс-қимыл бар. Мәселен, 2025 жылдың 31 қазанынан 2 қарашасына дейін Ташкентте Орталық Азиядағы YSB-тың өңірлік үйлестіру кездесуі өтті. Сондай-ақ кеңесіміздің бес мүшесі, соның ішінде мен де, Бішкекте өткен ЕО – Орталық Азия Азаматтық қоғамының VI форумына қатыстық.
– Қатыса бастағаннан кейін сіз үшін ең тосын болғаны не?
– Ең күтпеген жайттардың бірі – қатысушылар тәжірибесінің алуан түрлілігі болды. Кеңес құрамында студенттер, зерттеушілер, ҮЕҰ өкілдері, мұғалімдер, журналистер, жедел жәрдем қызметкері бар – қатысушылар Астана, Алматы, Ақтау, Қарағанды, Тараз және басқа өңірлерден келген.
Өмірбаяндары әртүрлі болғанына қарамастан, біз жастардың мәселелері мен күтулеріне қатысты жиі ұқсас қорытындыларға келеміз. Бұл көптеген сын-қатерлердің жүйелі сипатқа ие екенін және бірлескен шешімдерді қажет ететінін көрсетеді.
– Өз ұстанымыңызды қаншалықты еркін білдіре аласыз?
– Кеңес ішінде ашық әрі құрметке негізделген орта қалыптасқан. Онлайн да, офлайн да кездесулерде өз ойымыз бен көзқарасымызды еркін білдіре аламыз. Оның үстіне, пікірлердің алуан түрлілігі теңгерімді ұсынымдар жасауға көмектеседі.
– Жастардың пікіріне шын мәнінде құлақ асады деп ойлайсыз ба?
– Иә, мұндай форматтар дәл осы мақсатта – жастардың даусын есту үшін құрылады. Мысалы, ақпан айында Бішкекте өткен ЕО – Орталық Азия Азаматтық қоғамының форумында біз жастар атынан үш негізгі ұсыным ұсындық. Олар әрі қарай қарастыру үшін Брюссельге жолданатыны хабарланды.
Сондай-ақ наурыз айында Қазақстандағы Еуропалық Одақ Делегациясының басшысы Алешка Симкичпен кездесу өтті, онда біз жастардың идеялары мен басымдықтарын тікелей талқыладық. Бұл мен үшін диалогтың шынымен бар екенінің маңызды белгісі.
– YSB-қа қатысу сізге кәсіби немесе жеке тұрғыда не берді?
– Бұл тәжірибе халықаралық ынтымақтастықты тереңірек түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар коммуникация дағдыларын, аналитикалық ойлауды және күрделі тақырыптарды талқылаудағы сенімділікті дамытады.
Қазіргі таңда, мысалы, біздің кеңес БҰҰ-ның даму құқығы жөніндегі арнайы баяндамашысы Сурья Деваға арналған ұсынымдар әзірлеуде. Бұл халықаралық деңгейдегі талқылаулардың қалай қалыптасатынын түсінуге бірегей мүмкіндік береді.
– Жаңа таныстықтар, мүмкіндіктер немесе жобалар пайда болды ма?
– Әрине. Ең құнды нәтижелердің бірі – Орталық Азияның әртүрлі елдерінен келген белсенді жастармен танысу болды. Олар білім беру, адам құқықтары, медиа, климаттық күн тәртібі және цифрлық технологиялар салаларында жұмыс істейді. Мұндай байланыстар болашақ бірлескен жобалар мен өңірлік ынтымақтастықтың негізін қалайды.
– Бордтағы жұмысыңыз барысында нені үйрендіңіз?
– Біріншіден, жастар, азаматтық қоғам және халықаралық ұйымдар арасындағы диалогтың қалай құрылатынын түсінуді үйрендім. Екіншіден, көптеген құжаттармен және стратегиялармен жұмыс істеуді меңгердім – мысалы, Еуропалық Одақтың Global Gateway бастамасы немесе БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары сияқты бастамалармен.
– Сіздің ойыңызша, қазіргі таңда Қазақстан жастары үшін ең өзекті мәселелер қандай?
– Негізгі мәселелердің қатарында – сапалы білімге қолжетімділік, кәсіби даму мүмкіндіктері және жастардың шешім қабылдау үдерістеріне қатысуы бар. Сонымен қатар орнықты даму, экологиялық жауапкершілік және жылдам өзгеріп жатқан цифрлық әлемге бейімделу мәселелері де маңызды.
– Жастар осындай форматтарға қатысуға қаншалықты дайын?
– Менің ойымша, қызығушылық өте жоғары. Мысалы, Қазақстандағы Youth Sounding Board іріктеуіне шамамен 400 өтінім түсті, ал орын саны небәрі 10–15 болды. Бұл жастардың өз пікірін жеткізуге және қоғамдық-саяси үдерістерге қатысуға деген ынтасының жоғары екенін көрсетеді.
– Сізді бұл істі жалғастыруға не шабыттандырады?
– Мені тіпті шағын идеялар мен ұсыныстардың уақыт өте келе ауқымды үдерістерге ықпал ете алатынын түсіну шабыттандырады. YSB – еріктілікке негізделген бастама, бірақ ол өңірдің болашағы мен жастардың ондағы рөлі туралы шынайы диалогқа қатысуға мүмкіндік береді.
– Болашақта өзіңізді халықаралық ынтымақтастық немесе саясат саласында көресіз бе?
– Иә, мүмкін. Болашақта дипломатия саласында жұмыс істеу маған қызық болар еді. Youth Sounding Board-қа қатысу тәжірибесі халықаралық диалог пен шешім қабылдау үдерістерінің дамуына қалай үлес қосуға болатынын тереңірек түсінуге көмектеседі.
